Yazan: Dr Nilay Islek

jump to the English version

2026 yılı, sinema ve popüler kültür tarihinin en ikonik figürlerinden biri olan Marilyn Monroe’nun doğumunun 100. yılına denk geliyor. Bu özel yıl, dünyanın farklı kentlerinde düzenlenen sergi ve etkinliklerle anılıyor. Söz konusu etkinlikler, Monroe’yu yalnızca Hollywood’un en tanınmış yıldızlarından biri olarak değil, modern görsel kültürün en güçlü imgelerinden biri olarak yeniden düşünmeye davet ediyor.

Londra’daki Upsilon Gallery’de açılan Macar asıllı Amerikalı fotoğrafçı André de Dienes’in Beyond Monroe (Monroe’nun Ötesinde) sergisi de bu çerçevede değerlendirilebilir. Sergi, Monroe’nun fotoğraflarını bir araya getirmenin ötesinde, bir ikonun yalnızca keşfedilen değil, aynı zamanda fotoğrafın kurucu gücüyle inşa edilen bir özne olduğunu görünür kılıyor. Ayrıca izleyiciye, fotoğrafın belgeleme, temsil etme ve kültürel anlam üretme kapasitesini bir kez daha hatırlatıyor.

De Dienes, Monroe ile 1945 yılında, onun henüz film yıldızı olmadığı dönemde tanışarak fotoğraflarını çekmeye başlar. Sergide ilk dikkat çeken unsur ise Monroe’nun bilindik kusursuz stüdyo portrelerinden ziyade deniz kenarında, ormanlık alanda ya da bir kafe gibi gündelik yaşamın içinde görüntülenmiş olmasıdır. Moda ya da reklam estetiğinden uzak bu kareler, izleyiciye henüz inşa edilme sürecindeki bir yıldızın görsel metnini sunar.

Bugün Marilyn Monroe denildiğinde akla ilk gelen; sarı saçları, beyaz elbisesi, ideal güzelliği ve Hollywood’un ışıltılı dünyasıdır. Oysa De Dienes’in fotoğraflarında plajlarda yürüyen, bir kafede oturan ya da ormanda dolaşan sade giyimli genç bir Monroe ile karşılaşırız. Bu görüntüler bize henüz yıldız olmanın getirdiği farkındalığı taşımayan doğal bir karakter sunar. Fotoğrafları genç bir modelin ötesinde, ileride bir ikona dönüşecek görsel kimliğin ilk kodlarını da görünür kılan kayıtlar olarak görebiliriz.

Tam da bu noktada sergiyi fotoğrafın ontolojisi üzerinden yeniden ele alabiliriz. Fotoğraf burada salt bir kayıt aracı değil; temsil eden, anlam üreten ve kültürel belleği kuran yaratıcı bir pratik olarak düşünülebilir. Fransız film eleştirmeni André Bazin fotoğrafı gerçekliğin nesnel izi olarak tanımlar. Bu açıdan bakıldığında, De Dienes’in Monroe fotoğrafları yalnızca bir görünümü barındırmaz, aksine henüz oluşum hâlindeki bir yıldız kimliğinin tarihsel izini de ortaya koyar.

Bu fotoğraflar, yalnızca geçmişte yaşamış genç bir kadının görüntüsü değildir; aynı zamanda henüz tamamlanmamış bir ikonun varlığına dair somut bir tanıklıktır.

Kolektif hafızaya kazınan görüntüler, özneyi zamanla bir ikona dönüştürür. Monroe’nun bir ikon hâline gelmesi yalnızca filmleriyle değil, dolaşıma giren fotoğraflarıyla da mümkün olmuştur. Başka bir ifadeyle, sinema yıldızı Marilyn Monroe’dan önce fotoğrafın ürettiği bir Marilyn Monroe vardır.

Vilém Flusser’in belirttiği gibi fotoğraf makinesi yalnızca görüntü kaydeden teknik bir araç değil, aynı zamanda belirli görme biçimlerini üreten bir aygıttır. De Dienes’in Monroe’yu olağan yerlerde ve gündelik yaşamın içinde fotoğraflaması yalnızca estetik bir tercih değildir. Bu tercih, ilerleyen yıllarda oluşacak yıldız imgesinin hangi görsel kodlar üzerinden okunacağını belirleyen ilk üretimlerden biri olarak değerlendirilebilir. Fotoğrafın burada artık sadece görüneni kaydetmediğini, nasıl görüleceğini de belirlediğini söyleyebiliriz.

Fotoğraflara ilk bakıldığında belgesel bir sadelik taşırken, detaylarda performatif bir yapı ortaya çıkar. Monroe kimi zaman kameraya doğrudan bakar, kimi zaman yürür, kimi zaman dans ediyormuş hissi veren jestler sergiler. Roland Barthes’ın Camera Lucida’da sözünü ettiği “ça a été” (orada bulunmuş olma, “bu gerçekten vardı”)duygusu da tam burada hissedilir.

Fotoğrafçıyla kurduğu rahat ilişki spontane görünse de bu görüntüler tamamen rastlantısal diyemeyiz. Gelecekte “Marilyn Monroe” adıyla tanıyacağımız bir yıldızın personasının görsel temsilleri diyebiliriz. Bu bağlamda De Dienes’in fotoğrafları, belgesel fotoğraf ile kurmaca temsil arasındaki geçirgen sınırı da görünür kılar. Belgesel niteliği taşıyan şey yalnızca Monroe’nun fiziksel varlığı değildir; yıldız olma sürecinin kendisidir. Böylece fotoğraf hem yaşanmış bir ana tanıklık eder hem de gelecekte üretilecek kültürel anlamların taşıyıcısına dönüşür.

De Dienes’in objektifinden çıkan bu kareler yalnızca çekildikleri ana ait değildir; dergilerde, kitaplarda, posterlerde ve bugün galerilerin duvarlarında yeniden dolaşıma girerek Monroe’nun küresel bir ikona dönüşmesinde etkin rol oynarlar. Burada fotoğraf, yeniden üretildikçe kazandığı kültürel dolaşımda yeniden şekillenen bir yapıdır diyebiliriz.

Bu noktada Richard Dyer’ın yıldız kuramı serginin okunması için önemli bir çerçeve sunar. Dyer’a göre yıldızlar yalnızca bireyler değil, medya tarafından sürekli yeniden üretilen kültürel metinlerdir. Monroe’nun yıldız kimliği de filmleri kadar fotoğraflar aracılığıyla kurulmuştur. Sarı saçları, kırmızı ruju, baygın bakışları ve beden dili zamanla kişisel özellikler olmaktan çıkarak tekrar tekrar üretilen kültürel göstergelere dönüşmüştür.

Modern görsel kültürün en güçlü ikonlarından birine dönüşecek yıldızın ilk yıllarını izlediğimiz “Beyond Monroe”, Marilyn Monroe’nun erken dönem fotoğraflarını bir araya getiren nostaljik bir serginin çok ötesindedir. Aynı zamanda fotoğrafın bir bireyi nasıl kültürel bir simgeye dönüştürdüğünü gösteren görsel bir arşiv niteliği taşır. Sergiden ayrılırken akılda kalan şey, Monroe’nun yaşam öyküsünden çok, modern görsel kültürün ikonlarını nasıl ürettiğine dair güçlü bir farkındalıktır.

Beyond Monroe, tam da adının işaret ettiği gibi, Marilyn Monroe’nun ötesine geçerek fotoğrafın yalnızca anı belgeleyen bir araç olmadığını, kimlikleri, mitleri ve kolektif belleği kuran yaratıcı bir temsil biçimi olduğunu hatırlatıyor. Bir yıldızın nasıl doğduğunu değil, bir ikonun fotoğraf aracılığıyla nasıl üretildiğini görünür kılan sergiyi 31 Temmuz’a kadar Upsilon Gallery’de ziyaret edebilirsiniz.

in English

Constructing an Icon: André de Dienes’ Beyond Monroe Exhibition

The year 2026 marks the centenary of the birth of Marilyn Monroe, one of the most iconic figures in the history of cinema and popular culture. Across the world, exhibitions and commemorative events are celebrating this milestone, inviting audiences to reconsider Monroe not only as one of Hollywood’s most celebrated stars but also as one of the most powerful visual icons of modern culture.

Presented at Upsilon Gallery in London, Hungarian-American photographer André de Dienes’ exhibition Beyond Monroe can be understood within this context. Rather than simply bringing together photographs of Marilyn Monroe, the exhibition reveals how an icon is not merely discovered but actively constructed through the formative power of photography. In doing so, it reminds viewers of photography’s capacity not only to document reality but also to represent, interpret, and produce cultural meaning.

De Dienes first met Monroe in 1945, before she had become a film star, and began photographing her during this formative period of her life. One of the exhibition’s most striking aspects is its departure from the familiar polished studio portraits that have come to define Monroe’s public image. Instead, she appears walking along the beach, wandering through forests, or sitting casually in cafés. Far removed from the aesthetics of fashion or commercial photography, these images present the visual narrative of a young woman whose public identity was still in the process of being formed.

Today, Marilyn Monroe immediately evokes images of platinum blonde hair, the white dress, idealised beauty, and the glamour of Hollywood. Yet in De Dienes’ photographs we encounter a very different Monroe: a simply dressed young woman strolling on the beach, sitting in a café, or exploring the natural landscape. These photographs portray someone who has not yet internalised the self-consciousness of celebrity. More than documenting a young model, they reveal the earliest visual codes of an identity that would later become one of the most recognisable icons of the twentieth century.

At this point, the exhibition invites us to reconsider the ontology of photography itself. Photography here functions not merely as a recording device but as a creative practice that represents, produces meaning, and constructs cultural memory. André Bazin famously described photography as the objective trace of reality. From this perspective, De Dienes’ photographs of Monroe record far more than her physical appearance; they preserve the historical trace of a star identity still in the process of becoming.

These photographs are therefore not simply images of a young woman who once existed. They are tangible evidence of an icon before that icon had fully emerged.

Images that become embedded in collective memory gradually transform their subjects into cultural icons. Marilyn Monroe’s iconic status was established not only through her films but equally through the circulation of her photographs. In other words, before there was Marilyn Monroe the movie star, there was Marilyn Monroe as an image produced by photography.

As Vilém Flusser argues, the camera is not merely a technical apparatus that records images but one that actively produces particular ways of seeing. De Dienes’ decision to photograph Monroe within ordinary settings and everyday life was therefore more than an aesthetic preference. These photographs established some of the earliest visual codes through which Monroe’s future star image would be interpreted. Photography here no longer simply records what is visible; it also shapes how that visibility will be understood.

At first glance, the photographs possess the simplicity and immediacy often associated with documentary photography. Yet closer observation reveals a subtle performative quality. Monroe sometimes looks directly into the camera, sometimes walks naturally through the frame, and at other moments adopts gestures that evoke movement or dance. It is here that Roland Barthes’ notion of ça a été (“that-has-been”), introduced in Camera Lucida, becomes particularly resonant.

Although Monroe’s relationship with the photographer appears relaxed and spontaneous, these images cannot be described as entirely accidental. Rather, they can be understood as early visual representations of the persona that would later become known globally as “Marilyn Monroe.” In this sense, De Dienes’ photographs expose the porous boundary between documentary photography and constructed representation. What is documentary here is not simply Monroe’s physical presence but the very process of becoming a star. Photography simultaneously bears witness to a lived moment while carrying within it the cultural meanings that will only fully emerge in the future.

The photographs produced through De Dienes’ lens do not belong solely to the historical moment in which they were taken. Through continual circulation in magazines, books, posters, and now gallery exhibitions, they have actively contributed to Monroe’s transformation into a global cultural icon. Photography, in this context, becomes a medium whose meanings evolve through reproduction and ongoing cultural circulation.

Richard Dyer’s theory of stardom provides an important framework for interpreting the exhibition. According to Dyer, stars are not merely individuals but cultural texts that are continuously produced and reproduced through the media. Marilyn Monroe’s star identity was constructed as much through photography as through cinema. Her blonde hair, red lipstick, languid gaze, and expressive body language gradually ceased to function as personal characteristics and instead became endlessly reproduced cultural signs.

Tracing the earliest years of one of modern visual culture’s most enduring icons, Beyond Monroe is far more than a nostalgic exhibition of Marilyn Monroe’s early photographs. It functions as a visual archive demonstrating how photography transforms an individual into a cultural symbol. Upon leaving the exhibition, what remains is not simply Monroe’s personal story but a deeper awareness of the mechanisms through which modern visual culture constructs its icons.

As its title suggests, Beyond Monroe ultimately moves beyond Marilyn Monroe herself. It reminds us that photography is not merely a medium that documents moments but a creative form of representation capable of constructing identities, myths, and collective memory. Rather than simply telling the story of how a star was born, the exhibition reveals how an icon is produced through photography. Beyond Monroe is on view at Upsilon Gallery until 31 July, 2026.